Бетаин (нигездә, глицин бетаин), авыл хуҗалыгы җитештерүендә биостимулятор буларак, культураларның стресска чыдамлыгын (мәсәлән, корылыкка чыдамлык, тозга чыдамлык һәм салкынга чыдамлык) яхшыртуда сизелерлек йогынты ясый. Аны җимешләрнең ярылуын булдырмауда куллануга килгәндә, тикшеренүләр һәм практика күрсәткәнчә, ул билгеле бер йогынты ясый, нигездә, җимешләрнең ярылуын киметү өчен үсемлекләрнең физиологик механизмнарын көйләү юлы белән.

Бетаинның җимешләрнең ярылуын булдырмаудагы төп тәэсир итү механизмы:
1. Осмотик көйләү эффекты
Бетаин үсемлек күзәнәкләрендә осмотик балансны сакларга ярдәм итүче мөһим осмотик регулятор. Җимешләрнең тиз үсү чорында яки су составында кискен үзгәрешләр булганда (мәсәлән, корылыктан соң кинәт көчле яңгыр яву), бетаин күзәнәк осмотик басымын тотрыклыландыра, җимеш йомшагының киңәю тизлеге белән тиренең тиз су сеңүе аркасында барлыкка килгән тире үсеш тизлеге арасындагы туры килмәүне киметә һәм шулай итеп җимешләрнең ярылу куркынычын киметә ала.
2. Күзәнәк мембранасының тотрыклылыгын арттыру
Бетаин күзәнәк мембраналарының структураль һәм функциональ бөтенлеген саклый, төрле шартлар (мәсәлән, югары температура һәм корылык) аркасында күзәнәк мембраналарына зыянны киметә, җимеш кабыкларының ныклыгын һәм сузылучанлыгын арттыра, һәм җимеш кабыкларының эчке басым үзгәрешләренә чыдамрак булуын тәэмин итә ала.
3. Антиоксидантлардан саклау
Җимешләрнең ярылуы еш кына оксидлашу стрессы белән бәйле. Бетаин үсемлекләрдә антиоксидант ферментларның (мәсәлән, SOD, POD, CAT) активлыгын арттыра, артык реактив кислород төрләрен (ROS) бетерә, күзәнәк оксидлашу зыянын киметә һәм җимеш кабыгы күзәнәкләренең сәламәтлеген саклый ала.
4. Кальцийның сеңүен һәм ташылуын стимуллаштырыгыз
Кальций җимеш кабыкларында күзәнәк тышчасының мөһим компоненты булып тора, һәм кальций җитмәү җимеш кабыкларының сынучанлыгына китерергә мөмкин. Бетаин күзәнәк мембранасының үткәрүчәнлеген яхшырта, кальций ионнарының җимеш кабыгына ташылуын һәм туплануын стимуллаштыра, һәм җимеш кабыгының механик ныклыгын арттыра ала.
5. Гормональ балансны көйләү
Үсемлекләрдә эндоген гормоннарның (мәсәлән, ABA һәм этилен) синтезына һәм сигнал трансдукциясенә турыдан-туры булмаган йогынты ясый, җимеш кабыкларының картаю процессын тоткарлый һәм җимеш кабыкларының үсеш активлыгын саклый.

Чын куллану эффекты:
1. Кулланыла торган культуралар:

Ул йөзем, чия, помидор, цитрус һәм хөрмә кебек җиңел ватыла торган җимеш культураларында, аеруча Sunshine Rose йөземнәре һәм чияләре кебек суга сизгер сортларда киң кулланыла.
2. Ярыкларны булдырмау эффекты:
Кыр тәҗрибәләре күрсәткәнчә, бетаинны яфракларга куллану (0,1% ~ 0,3% концентрация) җимешләрнең ярылу тизлеген 20% ~ 40% ка киметергә мөмкин, бу вакытта билгеле бер эффектлар культура төренә, климатка һәм идарә итү чараларына карап төрлечә була.
Кальций ашламалары (мәсәлән, шикәр спирты, кальций һәм аминокислоталы кальций) белән бергә кулланылганда, нәтиҗә яхшырак була, "үткәрүчәнлекне көйләү + структураны ныгыту" икеләтә яклау барлыкка китерә.

Куллану тәкъдимнәре:
Төп куллану чоры: Җимеш шешенүнең башлангыч стадиясеннән алып төс үзгәрү чорына кадәр 7-10 көн саен 2-3 тапкыр сиптерегез.
Бәла-казалар алдыннан профилактика:

Яңгыр яки өзлексез корылык фаразланганчы 3-5 көн алдан сиптерегез, бу авырлыкларга каршы тору сәләтен арттырыр дип фаразлана.

Яфракларны сиптерү өчен тәкъдим ителгән концентрация: югары концентрация аркасында яфракларда тоз стрессын булдырмас өчен 0,1% ~ 0,3% (ягъни 1-3 грамм/литр суга).
Тамыр сугару: 0,05% ~ 0,1%, су белән идарә итү белән синхронлаштырылган.
Кушма схема:
Бетаин+кальций ашламасы (мәсәлән, шикәр спирты, кальций): тиренең ныклыгын арттыра.
Бетаин+бор ашламасы: кальцийның сеңүен стимуллаштыра һәм физиологик бозылуларны киметә.
Бетаин+диңгез үләне экстракты: синергетик рәвештә стресска каршы торучанлыкны арттыра.

Игътибар таләп итә торган мәсьәләләр:
Су белән идарә итү нигез булып тора:Бетаин фәнни сугаруны алыштыра алмый! Туфракның тотрыклы дымлылыгын саклап калу (мәсәлән, пластик пленка җәю, тамчылатып сугару) һәм тиз коры дымлылык чиратлашуыннан саклану кирәк.
Туклану балансы:Калий, кальций, бор һәм башка элементларның баланслы тәэмин ителешен тәэмин итегез, һәм азот ашламаларын берьяклы кулланудан сакланыгыз.
Әйләнә-тирә мохиткә туры килүчәнлеге: Бетаин табигый рәвештә токсик түгел, әйләнә-тирә мохит һәм җиләк-җимешләр өчен куркынычсыз, һәм яшел утырту системалары өчен яраклы.

Кыскача мәгълүмат:
Бетаин җимешләрнең ярылуга чыдамлыгын осмотик көйләү, мембрана тотрыклылыгын арттыру, антиоксидант активлыгы һәм кальций сеңүен стимуллаштыру кебек күп юллар аша нәтиҗәле рәвештә арттыра. Ярдәмче чара буларак, җимешләрнең ярылу тизлеген сизелерлек киметү өчен су белән идарә итү һәм туклыклы матдәләрне көйләү кебек комплекс чараларны берләштерү кирәк.

Гамәли кулланылышта, җимеш шешенү чорында түбән концентрацияле матдәләрне берничә тапкыр сиптерергә, һәм ярылуларны булдырмау өчен кальций һәм бор ашламалары белән бергә куллануга өстенлек бирергә киңәш ителә.