I. Төп функциягә гомуми күзәтү
Триметиламин N-оксид дигидраты (TMAO·2H₂O) аквакультурада бик мөһим күп функцияле азык өстәмәсе. Башта ул балык онында төп азык җәлеп итүче матдә буларак ачылган. Ләкин, тирәнтен тикшеренүләр нәтиҗәсендә, аның тагын да мөһимрәк физиологик функцияләре ачыкланган, бу аны су хайваннарының сәламәтлеген һәм үсеш күрсәткечләрен яхшырту өчен мөһим коралга әйләндерә.

II. Төп кулланылышлар һәм тәэсир итү механизмнары

1. Көчле ашату җәлеп итүче матдә
Бу TMAO-ның иң классик һәм танылган роле.

• Механизм: Күп кенә су продуктлары, бигрәк тәдиңгез балыклары,табигый рәвештә югары концентрациядәге TMAO бар, ул диңгез балыкларының үзенчәлекле "умами" тәме чыганагы булып тора. Су хайваннарының ис сизү һәм тәм системалары TMAOга бик сизгер, аны "азык сигналы" буларак таныйлар.
• Нәтиҗәләр:
  • Азык куллануны арттыру: Азыкка TMAO өстәү балык һәм креветкаларның аппетитын сизелерлек арттырырга мөмкин, бигрәк тә башлангыч ашату этапларында яки сайлап алучы төрләр өчен, аларны тиз арада азыкка җәлеп итә.
  • Азык бирү вакытын кыскарту: Азыкның суда калу вакытын кыскарта, азык югалтуны һәм су пычрануын киметә.
  • Альтернатив азыкларда куллану: Балык оны урынына үсемлек аксымы чыганаклары (мәсәлән, соя оны) кулланылганда, TMAO өстәү тәм җитмәүне компенсацияли һәм азыкның тәмлелеген яхшырта ала.

2. Осмолит (Осмотик басымны көйләүче)
Бу диңгез балыклары һәм диадромлы балыклар өчен TMAOның мөһим физиологик функциясе.

• Механизм: Диңгез суы - гиперосмотик мохит, бу балыкның тәнендәге суның даими рәвештә диңгезгә югалуына китерә. Эчке су балансын саклап калу өчен, диңгез балыклары диңгез суын эчәләр һәм органик булмаган ионнарның югары концентрациясен (мәсәлән, Na⁺, Cl⁻) туплыйлар. TMAO "туры килә торган эретмә" ролен үти, ул югары ион концентрациясенең аксым структурасына бозучы йогынтысына каршы тора ала, күзәнәк эчендәге аксым функциясен тотрыклыландырырга ярдәм итә.
• Нәтиҗәләр:
  • Осморегуляция энергиясен киметү: өстәмә беләнTMAOдиңгез балыкларына осмотик басымны нәтиҗәлерәк көйләргә ярдәм итә, шуның белән күбрәк энергияне "тормышны саклаудан" "үсеш һәм үрчү"кә юнәлтә.
  • Стрессларга чыдамлыкны яхшырту: Тозлылык тирбәнешләре яки әйләнә-тирә мохит стрессы шартларында TMAO өстәмәләре организм гомеостазын сакларга һәм яшәү күрсәткечләрен яхшыртырга ярдәм итә.

3. Аксым стабилизаторы
TMAO аксымнарның өч үлчәмле структурасын саклау өчен уникаль сәләткә ия.

• Механизм: Стресс шартларында (мәсәлән, югары температура, сусызлану, югары басым), аксымнар денатурациягә һәм инактивлашуга бирешәләр. TMAO аксым молекулалары белән турыдан-туры булмаган бәйләнештә була ала, аксымның гидратация сферасыннан өстенлекле рәвештә чыгарыла, шуның белән аксымның табигый бөкләнгән халәтен термодинамик яктан тотрыклыландыра һәм денатурацияне булдырмый.
• Нәтиҗәләр:
  • Эчәклек сәламәтлеген саклый: Ашкайнату вакытында эчәк ферментлары актив булып калырга тиеш. TMAO бу ашкайнату ферментларын тотрыклыландыра, азыкның үзләштерелүен һәм кулланылышын яхшырта ала.
  • Стресска каршы торучанлыкны көчәйтә: Югары температуралы сезоннарда яки транспорт вакытында, су хайваннары эсселек стрессы белән очрашканда, TMAO организмдагы төрле функциональ аксымнарның (мәсәлән, ферментлар, структураль аксымнар) тотрыклылыгын сакларга ярдәм итә, стресс белән бәйле зыянны киметә.

4. Эчәклек сәламәтлеген һәм морфологиясен яхшырта

• Механизм: TMAO-ның осморегуляция һәм аксымнарны тотрыклыландыручы йогынтысы бергәләп эчәк күзәнәкләре өчен тотрыклырак микромөхит тәэмин итә. Ул эчәк виллалары үсешенә ярдәм итә ала, сеңдерү өслеге мәйданын арттыра.
• Нәтиҗәләр:
  • Туклыклы матдәләрнең сеңүен яхшырта: Эчәкнең сәламәтрәк морфологиясе туклыклы матдәләрнең яхшырак сеңдерелүен аңлата, бу азыкны әйләндерү коэффициентын яхшырту өчен төп ачкыч булып тора.
  • Эчәклек барьеры функциясен көчәйтә: Эчәклек лайласының бөтенлеген сакларга ярдәм итә ала, патогеннар һәм токсиннарның үтеп керүен киметә.

5. Метил доноры
TMAO организмдагы метаболизмда катнаша ала, метил доноры буларак эш итә.

• Механизм: Метаболизм вакытында,TMAO фосфолипидлар, креатин һәм нейротрансмиттерлар синтезы кебек төрле мөһим биохимик реакцияләрдә катнаша торган актив метил төркемнәрен тәэмин итә ала.
• Нәтиҗә: Үсешне стимуллаштыра, бигрәк тә метил төркемнәренә ихтыяҗ арткан тиз үсеш фазаларында; TMAO өстәмәләре бу ихтыяҗны канәгатьләндерергә ярдәм итә ала.

III. Кушымта максатлары һәм исәпкә алына торган мәсьәләләр

• Төп куллану максатлары:
  • Диңгез балыклары: мәсәлән, турбот, группер, зур сары крокер, диңгез алабугасы һ.б. Аларның TMAOга ихтыяҗы бик зур, чөнки аларның осморегуляция функциясе бик мөһим.
  • Диадромлы балыклар: мәсәлән, лососьлар (лосось), алар да диңгез хуҗалыгы этабында аны таләп итә.
  • Кабыксыманнар: мәсәлән, креветкалар/креветкалар һәм краблар. Тикшеренүләр шулай ук ​​TMAOның яхшы җәлеп итүчән һәм үсешкә ярдәм итүче йогынтысы барлыгын күрсәтә.
  • Төче су балыклары: Төче су балыклары үзләре TMAO синтезламасалар да, аларның ис сизү системалары аны сизә ала, бу аны туклану өчен җәлеп итүче зат буларак нәтиҗәле итә. Ләкин, осморегуляция функциясе төче суда эшләми.
• Дозалау һәм исәпкә алу чаралары:
  • Доза: Азыкка өстәмәләрнең гадәти күләме гадәттә 0,1% тан 0,3% ка кадәр (ягъни, бер тонна азыкка 1-3 кг). Төгәл доза культура төрен, үсеш стадиясен, азык составын һәм су мохите шартларын исәпкә алып, сынаулар нигезендә билгеләнергә тиеш.
  • Холин һәм бетаин белән бәйләнеш: Холин һәм бетаин TMAO прекурсорлары булып торалар һәм организмда TMAOга әйләнергә мөмкин. Ләкин, алар конверсия нәтиҗәлелеге чикләнгән булу сәбәпле һәм TMAOның уникаль җәлеп итүчән һәм аксымнарны тотрыклыландыручы функцияләре аркасында TMAOны тулысынча алыштыра алмыйлар. Гамәлдә алар еш кына синергетик рәвештә кулланыла.
  • Артык дозалау проблемалары: Артык өстәү (киңәш ителгән дозалардан күпкә югарырак) чыгымнарны киметергә һәм кайбер төрләргә тискәре йогынты ясарга мөмкин, ләкин хәзерге вакытта ул гадәти өстәү дәрәҗәләрендә куркынычсыз дип санала.

IV. Кыскача мәгълүмат
Триметиламин N-оксид дигидраты (TMAO·2H₂O) - аквакультурада азыкны җәлеп итү, осмотик басымны көйләү, аксымнарны тотрыклыландыру һәм эчәклек сәламәтлеген яхшырту функцияләрен берләштергән югары нәтиҗәле, күп функцияле азык өстәмәсе.

Аны куллану су хайваннарының азык куллану тизлеген һәм үсеш тизлеген турыдан-туры арттырып кына калмый, ә физиологик энергия чыгымнарын киметү һәм стресска каршы торучанлыкны көчәйтү юлы белән азык куллану нәтиҗәлелеген һәм организм сәламәтлеген дә турыдан-туры булмаган рәвештә яхшырта. Ниһаять, ул җитештерүне, нәтиҗәлелекне һәм аквакультураның тотрыклы үсешен арттыру өчен көчле техник ярдәм күрсәтә. Заманча су азыкларында, бигрәк тә югары сыйфатлы диңгез балыклары азыкларында, ул алыштыргысыз төп компонентка әйләнде.